Ο θεσμός της κλινικής διακυβέρνησης στις υπηρεσίες υγείας ως μεθοδολογικό εργαλείο βελτίωσης της αποτελεσματικότητας τους

 

 

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ζήσης, Accurate, Health Auditing and ConsultingEταιρία Ιατρικών Μελετών Κρήτης

 

Ο θεσμός της κλινικής διακυβέρνησης γίνεται ολοένα και πιο γνωστός στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, αναζητώντας τρόπους που θα μπορούσε να εισαχθεί στον χώρο των υπηρεσιών υγείας. Ιστορικά, άρχισε να υλοποιείται για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του ’90 στη Μ. Βρετανία έπειτα από την μεγάλη τραγωδία στην οποία έλαβαν μέρος μεγάλος αριθμός μωρών. Τα μωρά αυτά πέθαιναν σε υψηλά ποσοστά, αφού προηγουμένως είχαν υποβληθεί σε καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις.

 

 

 Η κλινική διακυβέρνηση προσεγγίζεται και εφαρμόζεται μέσω ορισμένων λειτουργιών, όπως:

  1. Τον κλινικό έλεγχο,
  2. Την κλινική αποτελεσματικότητα, 
  3. Την διαχείριση κινδύνων που ελοχεύουν τους ασθενείς-τον οργανισμό,
  4. Την διαχείριση πληροφόρησης στις υπηρεσίες υγείας,

 

 

Αλλά και μέσω αρκετών άλλων λειτουργιών, όπως μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης, της συνεχούς εκπαίδευσης και επιμόρφωσης του προσωπικού.

 

Ένας σαφής ορισμός για την κλινική διακυβέρνηση είναι ότι ΄΄αποτελεί ένα πλαίσιο μέσω του οποίου τα συστήματα υγείας είναι υπεύθυνα για την διατήρηση και συνεχή βελτίωση των υπηρεσιών τους, καθώς επίσης και τη διασφάλιση υψηλών προτύπων περίθαλψης δημιουργώντας ένα περιβάλλον, όπου η κλινική φροντίδα πρέπει να είναι άριστη΄΄ (Scally and Donaldson, 1998).

 

 

 Στη χώρα μας ο θεσμός βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο, αν και έχει μελετηθεί τα τελευταία έτη από ακαδημαικούς οι οποίοι έχουν αποδείξει ότι μπορεί να αποφέρει πολλαπλά οφέλη. Είναι επόμενο, λοιπόν, να αποτελέσει και πάλι ένα από τα κεντρικά θέματα συζήτησης στο προσεχές διάστημα.

 

 

 

Κλινικός έλεγχος (Clinical Audit)

 

Ο κλινικός έλεγχος στην Ελλάδα ξεκίνησε αρχικά από τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες και εφαρμόζεται ακόμη και σήμερα, με μεγάλες επιτυχίες τόσο από άποψη οφέλους όσο και από άποψη αποτελεσματικότητας στους καταναλωτές υγείας, βελτιώνοντας την ποιότητα των υπηρεσιών υγείας που τους προσφέρεται. Κι αυτό γιατί, μειώνονται τα ιατρικά λάθη, οι σπάταλες περικοπές σε εξετάσεις και νοσηλείες για τον οργανισμό, ικανοποιώντας ταυτόχρονα και τους αγοραστές και τους παρόχους υγείας. Σαφώς, δεν αρκεί μόνον η εφαρμογή του στον ιδιωτικό τομέα υγείας, αλλά είναι πλέον επιτακτική η εφαρμογή του και στον δημόσιο – εκεί που βρίσκεται άλλωστε και η χαμηλή ικανοποίηση των ασθενών με την ταυτόχρονη σπατάλη πόρων.

 

 

 

 

Ο κλινικός έλεγχος στηρίζεται στην λογική ότι η φροντίδα υγείας πού παρέχεται στους ασθενείς ελέγχεται και αξιολογείται με τέτοιο τρόπο, ώστε να τηρεί τα κριτήρια με τα οποία θα εξασφαλίζεται η μέγιστη ποιότητα στους ασθενείς αλλά και να οριοθετούνται βελτιώσεις εκεί όπου χρειάζεται. Υπάρχουν ποικίλοι τρόποι που ο κλινικός έλεγχος εφαρμόζεται (real-time, αναδρομικός κ.α.).

 

 

Κλινική αποτελεσματικότητα (Clinical effectiveness)

 

Η Κλινική αποτελεσματικότητα σε συνδυασμό με τον κλινικό έλεγχο είναι απαραίτητα συστατικά της Κλινικής Διακυβέρνησης για τη βελτίωση και διασφάλιση της ποιότητας (DH 1998). Η κλινική αποτελεσματικότητα έχει ως στόχο να καταστήσει την κλινική πρακτική πιο ρητά βάσει αποδεικτικών στοιχείων, με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της κλινικής πρακτικής και της παροχής υπηρεσιών. Η κλινική αποτελεσματικότητα είναι για να κάνει το σωστό πράγμα, με το σωστό τρόπο, για το δικαίωμα των ασθενών, στο σωστό χρόνο.

 

 

 

 

 Με πιο απλά λόγια, οι κατευθυντήριες οδηγίες που θα πρέπει να ακολουθούνται, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των υπηρεσιών υγείας (κλινικά πρωτόκολλα, κλινικές οδηγίες)

 

 

 

Διαχείριση κινδύνων (Risk management)

 

Αναμφίβολα, στις μέρες μας η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων εντός των οργανισμών παροχής φροντίδας υγείας, αποτελούν προυπόθεση θέσπισης τους σε ασφαλείς οργανισμούς για τους ασθενείς. Παρατηρήστε τα μεγάλα ιδιωτικά νοσοκομεία στη χώρα μας (τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν πιστοποιήσεις από διεθνείς οργανισμούς ποιότητας) και από την άλλη δείτε τι ‘’βάρος’’ δίνουν στην έννοια της ποιότητας και της διαχείρισης κρίσεων και κινδύνων. Η έννοια της διαχείρισης κινδύνων με την έννοια της ποιότητας είναι αλληλένδετες μεταξύ τους.

 

 

  Ο ρόλος του Risk manager είναι κυρίως να να εντοπίζει τους παράγοντες και τους κινδύνους που μπορούν να χτυπήσουν τον ασθενή, να τους αξιολογεί και να βρίσκει τρόπους αντιμετώπισης τους ή πρόληψης τους. Επίσης, η ασφάλεια του ασθενή πρέπει να αποτελεί μέγιστη προτεραιότητα του όπως και η συνεχής εκπαίδευση και επιμόρφωση του στα συγκεκριμένα θέματα.

 

 

 

 

  Φυσικά, στη χώρα μας τον ρόλο του Risk management σε εθνικό επίπεδο δημόσιας υγείας, τον αναλαμβάνουν το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων Υγείας και το ΚΕΕΛΠΝΟ,  με ιδιαίτερα παραγωγικό έργο έως τώρα.              

 

 

Διαχείριση Πληροφοριών στην Υγεία (Health Information management)

 

Δυστυχώς, παρόλες τις μεταρρυθμίσεις που οριοθετούνται τελευταία., τα αποτελέσματα δεν είναι τα αναμενόμενα. Αν και τεχνικές της Ηλεκτρονικής υγείας μερικώς υλοποιείται στη χώρα μας, αντίθετα τα Ηλεκτρονικά αρχεία ασθενών βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής και ακόμη να ενταχθούν στο σύστημα υγείας της χώρας μας. Αν και πολλοί αναφέρονται για την ασφάλεια που μπορεί να έχουν, εντούτοις πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να αποδειχθούν ακόμη πιο ασφαλή από την παραδοσιακή ΄΄χαρτούρα΄΄ που επικρατεί σήμερα στα τμήματα των Ιατρικών Αρχείων των νοσοκομείων. Μάλιστα, θυμάμαι και από συνομιλίες μου με άνθρωπο της πληροφορικής υγείας ότι ο χώρος που μπορεί να καταβληθεί για την αποθήκευση όλων αυτών των δημογραφικών, νοσολογικών και κοινωνικών δεδομένων των ασθενών, είναι ακόμη και ένα μικρό τσίπ!!!!

 

 

 

 

 Τα πλεονεκτήματα, σαφώς είναι αρκετά! Κι αυτό γιατί, η οργανωτικά ταξινομημένη λειτουργία των αρχείων των ασθενών που μπορεί να γίνει μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας και σε συνδυασμό με την εκπαίδευση του προσωπικού που θα την χρησιμοποιήσει, θα καθορίσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος στην ανίχνευση των προβλημάτων υγείας, τον καθορισμό προτεραιοτήτων, τον εντοπισμό καινοτόμων λύσεων και την κατανομή των πόρων για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων της υγείας, όπως αναφέρει ξεκάθαρα ο ΠΟΥ ( StansfieldS. (2005). “Structuring information and incentives to improve health”. Bulletin of the World Health Organization, 83(8):562.)

 

Συνοψίζοντας, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η αναγκαιότητα της εφαρμογής των ανωτέρω λειτουργιών στο σύστημα υγείας της χώρας μας είναι απαραίτητη πλέον. Ορισμένες εφαρμόζονται ήδη, άλλες όμως δεν έχουν ξεκινήσει καν. Το σημαντικό, όμως, είναι ότι έχουν συζητηθεί και θα συζητηθούν τα θέματα σε εκτενέστερο βαθμό, καθώς πρέπει να αναζητηθούν μέθοδοι και τεχνικές που θα χρησιμοποιηθούν για την αποτελεσματική εφαρμογή τους ώστε να μην αρχίσουμε και πάλι από την αρχή. Ο στόχος μέσα από αυτές τις μεταρρυθμίσεις είναι ένας: Η βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών υγείας (που θα οδηγήσει και μακροπρόθεσμα στην ικανοποίηση των ασθενών), με τον ταυτόχρονο περιορισμό ή συγκράτηση των δαπανών που σπαταλήθηκαν τα προηγούμενα έτη....